Thủ tục xuất khẩu nông sản, những lưu ý và quy định mới nhất

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lịch sử của ngành nông nghiệp Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu liên tiếp thiết lập những kỷ lục mới, đưa vị thế quốc gia trở thành một trong những mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu. Sự bứt phá này không chỉ đến từ sản lượng mà còn là kết quả của chiến lược chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch, đi kèm với việc áp dụng các tiêu chuẩn canh tác bền vững và hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa toàn diện. Bài viết dưới đây từ đội ngũ chuyên gia tại Finlogistics sẽ cung cấp lộ trình chi tiết và phân tích sâu sắc về quy trình, tiêu chuẩn và giải pháp vận tải tối ưu nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp làm chủ thị trường xuất khẩu nông sản trong kỷ nguyên mới.

Thực trạng và cơ hội bứt phá của xuất khẩu nông sản Việt Nam 2026

Nông nghiệp Việt Nam năm 2026 không còn là một ngành sản xuất truyền thống đơn thuần mà đã tiến hóa thành một ngành kinh tế kỹ thuật cao, tập trung vào giá trị gia tăng và tính minh bạch.

Bối cảnh thị trường và con số tăng trưởng

Tính đến đầu năm 2026, Việt Nam đã trở thành quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới về cả sản lượng lẫn giá trị nhờ các giống gạo chất lượng cao như ST25. Bên cạnh đó, các mặt hàng như sầu riêng, cà phê đặc sản và hạt điều chế biến sâu cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số tại các thị trường khó tính. Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi niềm tin của người tiêu dùng quốc tế vào chất lượng nông sản Việt đã được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn toàn cầu.

Sức mạnh từ các hiệp định FTA thế hệ mới

Các hiệp định thương mại như EVFTA đã đưa thuế suất của hàng loạt nông sản Việt sang Châu Âu về mức 0%. Tương tự, hiệp định RCEP đã tạo ra một hành lang pháp lý thông suốt cho việc xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc – thị trường tỷ dân vốn đã thắt chặt các quy định về an toàn thực phẩm. Việc tận dụng tốt các ưu đãi thuế quan không chỉ giúp doanh nghiệp giảm giá thành mà còn tạo đà để tái đầu tư vào công nghệ bảo quản và đóng gói.

Chiến lược chuyển dịch sang xuất khẩu chính ngạch

Năm 2026, xuất khẩu tiểu ngạch gần như không còn chỗ đứng trên bản đồ giao thương quốc tế. Trung Quốc, thị trường tiêu thụ nông sản lớn nhất của Việt Nam, đã áp dụng các quy định tương đương với Mỹ và EU về truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật. Chuyển sang chính ngạch là yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp được bảo vệ về mặt pháp lý, giảm thiểu rủi ro bị ùn ứ tại biên giới và nâng cao uy tín thương hiệu trên trường quốc tế.

Các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực và thị trường mục tiêu

Việc xác định đúng phân khúc sản phẩm và thị trường mục tiêu là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của doanh nghiệp xuất khẩu.

Nhóm trái cây tươi và đông lạnh

Sầu riêng Việt Nam đã chiếm lĩnh thị trường Trung Quốc nhờ lợi thế về địa lý và chất lượng vượt trội. Ngoài ra, thanh long, xoài và nhãn cũng đang mở rộng thị phần tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ. Xu hướng năm 2026 tập trung mạnh vào dòng sản phẩm đông lạnh (IQF) nhằm kéo dài thời gian bảo quản và đa dạng hóa kênh phân phối tại các siêu thị lớn.

Lương thực và hạt đặc sản: Gạo và Cà phê đặc sản

Gạo ST25 tiếp tục giữ vững vị trí tại các thị trường cao cấp như EU và Mỹ. Đối với cà phê, thay vì xuất khẩu thô, Việt Nam đã chuyển sang các dòng cà phê đặc sản, cà phê Robusta chất lượng cao đáp ứng các chứng chỉ bền vững (Rainforest Alliance, Fairtrade). Đây là nhóm mặt hàng mang lại biên lợi nhuận cao và ổn định cho ngành nông nghiệp.

Nông sản chế biến sâu: Xu hướng tiêu dùng thế giới

Thế giới đang ưa chuộng các sản phẩm “Ready-to-eat” (ăn liền) hoặc các loại bột nông sản, trái cây sấy dẻo giữ nguyên hương vị tự nhiên. Nông sản chế biến sâu không chỉ giúp giải quyết bài toán “được mùa mất giá” mà còn là cách để Việt Nam thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thoát khỏi cái bóng của một quốc gia xuất khẩu nguyên liệu thô.

---

Tiêu chuẩn chất lượng nông sản xuất khẩu

Trong xuất khẩu nông sản, tiêu chuẩn chất lượng không chỉ là yêu cầu, đó là tấm vé thông hành bắt buộc.

Mã số vùng trồng (PUC) và Mã số cơ sở đóng gói (PHC)

Đây là hai “mã định danh” quan trọng nhất để nông sản được phép nhập khẩu chính ngạch, đặc biệt là sang Trung Quốc. PUC xác nhận vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn về quản lý dịch hại, trong khi PHC đảm bảo quy trình đóng gói vệ sinh, ngăn ngừa lây nhiễm chéo. Năm 2026, việc quản lý các mã số này đã được số hóa hoàn toàn, cho phép đối tác nước ngoài kiểm tra trực tuyến chỉ qua một mã QR.

Chứng nhận GlobalGAP và VietGAP

GlobalGAP là tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt trên phạm vi toàn cầu, tập trung vào an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phúc lợi người lao động. Đối với các thị trường Châu Âu và Mỹ, chứng nhận GlobalGAP là điều kiện gần như bắt buộc để nông sản được lên kệ tại các hệ thống bán lẻ chính thống.

Quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs)

MRLs (Maximum Residue Limits) là ngưỡng tối đa dư lượng hóa chất cho phép trong nông sản. Mỗi thị trường (EU, Nhật Bản, Mỹ) có danh mục các chất cấm và ngưỡng cho phép khác nhau. Finlogistics lưu ý doanh nghiệp cần thực hiện kiểm nghiệm mẫu tại các phòng Lab đạt chuẩn quốc tế trước khi xuất hàng để tránh tình trạng hàng bị tiêu hủy hoặc tái xuất tại cảng đến, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài chính và uy tín.

Chứng nhận Halal và Kosher: Cửa ngõ sang thế giới Hồi giáo và Do Thái

Với sự gia tăng của tầng lớp trung lưu tại các quốc gia Trung Đông, nhu cầu về nông sản đạt chứng nhận Halal là cực kỳ lớn. Đây là phân khúc thị trường đầy tiềm năng nhưng yêu cầu rất nghiêm ngặt về quy trình sản xuất sạch và không chứa các thành phần cấm theo luật đạo Hồi.

Xuất khẩu xanh và Truy xuất nguồn gốc số hóa 2026

Bền vững không còn là khẩu hiệu, đó đã trở thành luật chơi chính thức trong năm 2026.

Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM) và Nông nghiệp xanh

Liên minh Châu Âu (EU) đã bắt đầu áp dụng các quy định nghiêm ngặt liên quan đến dấu chân carbon. Nông sản được sản xuất từ những vùng canh tác giảm phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo sẽ được ưu tiên và có giá bán cao hơn. Việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp (tận dụng phế phụ phẩm làm phân bón hữu cơ) đang trở thành tiêu chuẩn mới.

Quy định chống phá rừng (EUDR)

Ngành cà phê, cao su và gỗ chịu tác động trực tiếp từ quy định EUDR của EU. Doanh nghiệp phải chứng minh được sản phẩm không có nguồn gốc từ vùng đất bị phá rừng sau ngày 31/12/2020. Điều này đòi hỏi hệ thống bản đồ số và giám sát vệ tinh trong quản lý vùng trồng – một lĩnh vực mà Việt Nam đang tích cực hoàn thiện.

Blockchain và Truy xuất nguồn gốc thời gian thực

Công nghệ Blockchain cho phép ghi nhận mọi biến động của lô hàng từ khâu bón phân, thu hoạch, đóng gói đến vận chuyển. Khi khách hàng tại Anh hay Pháp quét mã QR trên quả bưởi hay gói cà phê, họ có thể biết chính xác nó được hái tại trang trại nào vào ngày nào. Sự minh bạch này chính là vũ khí mạnh nhất để xây dựng lòng tin thương hiệu.

>>> Xem thêm: Phí CAF là gì? Cách tính và những lưu ý chủ hàng cần biết

Thủ tục pháp lý và Quy trình thông quan xuất khẩu nông sản

Quy trình hải quan đối với nông sản yêu cầu sự chính xác và tốc độ để đảm bảo tính tươi mới của sản phẩm.

Bước 1: Kiểm tra chính sách mặt hàng và thị trường

Doanh nghiệp cần xác định sản phẩm của mình có nằm trong danh mục được phép nhập khẩu vào nước đích hay không (ví dụ: Trung Quốc chỉ cho phép một số loại trái cây tươi nhất định từ Việt Nam theo nghị định thư).

Bước 2: Đăng ký kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate)

Đây là chứng từ quan trọng nhất đối với nông sản.

• Doanh nghiệp nộp hồ sơ đăng ký tại Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng.

• Cơ quan kiểm dịch sẽ lấy mẫu trực tiếp tại kho hoặc cảng để kiểm tra đối tượng kiểm dịch.

• Nếu đạt chuẩn, Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật sẽ được cấp – đây là căn cứ để thông quan và gửi cho khách hàng nước ngoài.

Bước 3: Chuẩn bị bộ chứng từ xuất khẩu hoàn chỉnh

Một bộ hồ sơ chuẩn chỉnh bao gồm:

• Hợp đồng ngoại thương (Sales Contract): Quy định rõ điều kiện giao hàng (Incoterms 2020).

• Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Thể hiện chi tiết giá trị lô hàng.

• Phiếu đóng gói (Packing List): Thể hiện chi tiết số kiện, trọng lượng, số pallet.

• Vận đơn (Bill of Lading): Bằng chứng về việc hàng đã lên phương tiện vận tải.

• Chứng nhận xuất xứ (C/O): Rất quan trọng để khách hàng được hưởng ưu đãi thuế FTA.

• Chứng nhận kiểm dịch (Phytosanitary) và các chứng chỉ chất lượng khác.

Bước 4: Khai báo hải quan và Thông quan

Sử dụng phần mềm VNACCS/VCIS để truyền tờ khai. Đối với nông sản tươi sống, hải quan thường ưu tiên luồng xanh hoặc luồng vàng để đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, nếu hồ sơ không khớp hoặc có nghi vấn về mã số vùng trồng, hàng sẽ bị chuyển luồng đỏ để kiểm hóa thực tế.

>>> Xem thêm: Cập nhật thuế nhập khẩu mới nhất 2026

Logistics nông sản: Giải pháp chuỗi cung ứng lạnh và bảo quản

Đối với xuất khẩu nông sản, Logistics không chỉ là vận chuyển, đó là khoa học bảo quản chất lượng.

Chuỗi cung ứng lạnh (Cold Chain) toàn diện

Mọi nỗ lực canh tác sẽ vô nghĩa nếu chuỗi lạnh bị đứt gãy. Năm 2026, hệ thống container lạnh (RF) đã được trang bị cảm biến IoT cho phép theo dõi nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ khí Ethylene theo thời gian thực.

• Nhiệt độ: Mỗi loại trái cây yêu cầu một dải nhiệt độ riêng (ví dụ: Thanh long cần 5°C, Sầu riêng tươi cần 10-12°C, Sầu riêng cấp đông cần -18°C$.

• Độ ẩm: Phải duy trì ổn định để tránh tình trạng nông sản bị héo hoặc thối nhũn.

Công nghệ bảo quản khí điều hòa (MAP)

Việc sử dụng túi MAP (Modified Atmosphere Packaging) bên trong các kiện hàng giúp kiểm soát tốc độ hô hấp của trái cây, giúp kéo dài thời gian tươi mới lên gấp 2-3 lần so với cách đóng gói thông thường. Điều này mở ra cơ hội cho nông sản Việt đi sâu vào các thị trường xa xôi ở Bắc Mỹ và Bắc Âu qua đường biển thay vì đường hàng không đắt đỏ.

Vận tải đa phương thức: Tối ưu chi phí và thời gian

Finlogistics triển khai mô hình kết hợp Đường bộ – Đường biển – Đường sắt để tối ưu hóa lộ trình. Đặc biệt, tuyến đường sắt liên vận quốc tế Việt – Trung đã trở thành lựa chọn ưu việt cho nông sản nhờ thời gian ổn định, thủ tục thông quan tại ga nhanh chóng và chi phí cạnh tranh hơn so với đường bộ mùa cao điểm.

>>> Xem thêm: ETD là gì trong xuất nhập khẩu? Phân biệt ETD – ETA – ETB trong logistics

---

Quản trị rủi ro và các lưu ý trong xuất khẩu nông sản

Thị trường quốc tế luôn tiềm ẩn những biến số mà doanh nghiệp cần dự phòng.

Rủi ro về tiêu chuẩn kiểm dịch và rào cản kỹ thuật

Nhiều lô hàng bị trả về do phát hiện đối tượng kiểm dịch (như ruồi đục quả, rệp sáp) hoặc dư lượng thuốc BVTV vượt ngưỡng. Giải pháp là doanh nghiệp phải kiểm soát từ khâu canh tác tại vườn và thực hiện giám định độc lập trước khi đóng công.

Biến động chi phí vận tải và tỷ giá

Cước tàu biển và phụ phí (như phí CAF, BAF) luôn biến động. Doanh nghiệp nên đàm phán hợp đồng dài hạn với các đơn vị vận tải chuyên nghiệp và sử dụng các công cụ bảo hiểm tỷ giá để ổn định chi phí đầu vào.

Tranh chấp thương mại và thanh toán

Lưu ý về các điều khoản thanh toán quốc tế. Năm 2026, phương thức thanh toán L/C (Thư tín dụng) và các giải pháp bảo lãnh tín dụng xuất khẩu vẫn là lựa chọn an toàn nhất để tránh rủi ro khách hàng nước ngoài quỵt tiền hoặc từ chối nhận hàng do giá thị trường sụt giảm.

>>> xem thêm: Commercial Invoice là gì? Hướng dẫn chuẩn hóa hóa đơn thương mại 2026

---

Tại sao doanh nghiệp nên chọn Finlogistics làm đối tác xuất khẩu?

Trong hoạt động Logistics nông sản đầy biến động, sự chuyên nghiệp của đối tác giao nhận chính là bảo hiểm cho lô hàng của bạn.

Năng lực tư vấn chuyên sâu và xử lý thủ tục hải quan

Finlogistics sở hữu đội ngũ chuyên gia am hiểu tường tận các nghị định thư giữa Việt Nam và các đối tác thương mại. Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và thực hiện các thủ tục kiểm dịch thực vật thần tốc.

Hệ thống chuỗi lạnh hiện đại và mạng lưới toàn cầu

Chúng tôi cung cấp giải pháp vận tải container lạnh với công nghệ giám sát từ xa, đảm bảo hàng hóa luôn trong tình trạng tối ưu. Với mạng lưới đại lý tại hơn 100 quốc gia, Finlogistics hỗ trợ doanh nghiệp xử lý mọi vấn đề phát sinh tại cảng đích, từ khiếu nại chất lượng đến chuyển đổi mục đích sử dụng hàng hóa.

Cam kết về sự minh bạch và bền vững

Chúng tôi cung cấp hệ thống Tracking & Tracing giúp khách hàng theo sát hành trình lô hàng và các chứng từ carbon phục vụ cho yêu cầu xuất khẩu xanh. Sự thành công của nông sản Việt trên trường quốc tế chính là tôn chỉ hoạt động của Finlogistics.

>>> Xem thêm: Thủ tục nhập khẩu thép về Việt Nam mới nhất 2026

---

FAQ – Các câu hỏi thường gặp về xuất khẩu nông sản 2026

Hỏi: Muốn xuất khẩu chính ngạch sầu riêng sang Trung Quốc cần những điều kiện gì?

Đáp: Doanh nghiệp phải có vườn trồng đã được cấp mã PUC và cơ sở đóng gói có mã PHC được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt. Lô hàng phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và tuân thủ đúng quy cách đóng gói, nhãn mác theo Nghị định thư.

Hỏi: Quy định EUDR của Châu Âu ảnh hưởng thế nào đến xuất khẩu cà phê?

Đáp: Doanh nghiệp xuất khẩu cà phê sang EU từ năm 2026 phải cung cấp tọa độ địa lý vùng trồng và chứng minh đất đó không phải từ phá rừng sau năm 2020. Nếu không đáp ứng, hàng sẽ bị cấm nhập khẩu vào thị trường này.

Hỏi: Chi phí vận tải đường biển đang biến động, làm sao để tối ưu?

Đáp: Doanh nghiệp nên ký kết hợp đồng khung với các đơn vị Forwarder lớn như Finlogistics để giữ giá ổn định. Ngoài ra, việc sử dụng các tuyến vận tải đa phương thức (ví dụ: đường sắt liên vận) là giải pháp hiệu quả trong mùa cao điểm.

---

Lời kết

Xuất khẩu nông sản năm 2026 không còn dành cho những đơn vị làm ăn manh mún. Đây là sân chơi của sự chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững. Việc làm chủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình hải quan và giải pháp Logistics hiện đại chính là chìa khóa để nông sản Việt Nam không chỉ thoát khỏi “vòng xoáy giải cứu” mà còn khẳng định giá trị thương hiệu quốc gia trên toàn cầu.

Finlogistics tự hào là người đồng hành tin cậy, giúp doanh nghiệp hóa giải mọi rào cản kỹ thuật và Logistics để đưa nông sản Việt tỏa sáng khắp năm châu.

Quý doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc xin mã số vùng trồng hoặc cần giải pháp vận tải container lạnh tối ưu cho lô hàng nông sản sắp tới?

Hãy liên hệ với đội ngũ chuyên gia của Finlogistics ngay hôm nay để nhận được bản tư vấn chiến lược và báo giá cạnh tranh nhất.